Anayasa Mahkemesi (AYM), ev, arsa ve tarla gibi paylı mülkiyete konu taşınmazlarda önalım hakkının kullanılmasına ilişkin önemli bir karara imza attı. Türk Medeni Kanunu'nda yer alan ve önalım davalarında rayiç bedelin belirlenmesi ile ödeme yükümlülüğünü düzenleyen hükmün bazı ifadeleri Anayasa'ya aykırı bulundu.
Resmî Gazete'de yayımlandığı belirtilen kararda, düzenlemenin mülkiyet hakkı üzerindeki etkileri değerlendirildi. Yüksek Mahkeme, ilgili hükümdeki bazı ifadelerin iptaline ve kararın yürürlüğünün 9 ay ertelenmesine hükmetti.
Hisseli ev, arsa ve tarla sahiplerini ilgilendiriyor
Türk Medeni Kanunu'nun 732. maddesi, paylı mülkiyette önalım hakkını düzenliyor.
Buna göre, bir taşınmazdaki paydaşlardan birinin payını tamamen veya kısmen üçüncü bir kişiye satması durumunda diğer paydaşlar kanuni önalım hakkını kullanabiliyor.
Önalım hakkı, belirli şartlar altında paydaşlara satılan hisseyi satın alma imkânı tanıyor. Bu hakkın kullanılabilmesi için yasal koşulların sağlanması ve gerektiğinde dava açılması gerekiyor.
Rayiç bedelin belirlenmesine ilişkin hüküm incelendi
İptal başvurusuna konu olan düzenleme, önalım davasında taşınmaz payının rayiç bedelinin hâkim tarafından gecikmeksizin belirlenmesini öngörüyordu.
Düzenleme kapsamında önalım hakkını kullanmak isteyen paydaşın, belirlenen rayiç bedeli ve alıcıya düşen tapu giderlerini mahkeme tarafından gösterilen yere, verilen kesin süre içerisinde nakden yatırması gerekiyordu.
Ödemenin süresi içinde yapılmaması hâlinde ise önalım hakkı sahibi adına payın tesciline karar verilemiyordu.
Anayasa Mahkemesi mülkiyet hakkını değerlendirdi
Düzenlemeye karşı yapılan başvurularda, önalım hakkının kullanılmasına ilişkin ödeme koşullarının Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürüldü.
Başvuruları değerlendiren Anayasa Mahkemesi, önalım hakkının kullanılmasında rayiç bedel üzerinden oluşturulan ödeme yükümlülüğünü mülkiyet hakkı yönünden inceledi.
Yüksek Mahkeme, ilgili düzenlemenin mülkiyet hakkının kullanımına getirdiği sınırlamaları Anayasa'ya aykırı bularak bazı ifadelerin iptaline karar verdi.
Hangi ifadeler iptal edildi?
Paylaşılan karar özetine göre düzenlemede yer alan şu ifadeler iptal kapsamında değerlendirildi:
"Rayiç bedeli"
"Gecikmeksizin"
"Kesin süre"
İptal kararı, önalım hakkının tamamen kaldırıldığı anlamına gelmiyor. Karar, önalım davalarında bedelin belirlenmesi ve ödeme sürecine ilişkin hükümlerin belirli bölümlerini ilgilendiriyor.
Karar 9 ay sonra yürürlüğe girecek
Anayasa Mahkemesi, iptal kararının yürürlüğe girişini 9 ay erteledi.
Bu nedenle kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasıyla birlikte ilgili hükümlerin tamamının derhâl yürürlükten kalktığı şeklinde bir değerlendirme yapılmaması gerekiyor.
Dokuz aylık sürenin hangi tarihte sona ereceği, kararın Resmî Gazete'deki yayımlanma tarihine göre belirlenecek.
Devam eden önalım davaları nasıl etkilenecek?
Karar, hisseli taşınmazlara ilişkin önalım davalarında uygulanacak bedel ve ödeme usulleri açısından önem taşıyor.
Ancak devam eden davalara etkisi, iptal hükmünün kapsamı, yürürlüğe giriş tarihi ve varsa yeni yasal düzenlemeler dikkate alınarak değerlendirilecek.
Taşınmazında hissesi bulunan veya önalım davası devam eden kişilerin, kendi dosyalarındaki hukuki durumu kararın tam metni çerçevesinde incelemesi gerekiyor.